بازارها بنا شده بود در زيبائى بنا و وسعت فضا و كثرت نمازگزاران ، در تمام خاك خراسان و سيستان مانند نداشت در شمال شهر كوهستانى بود كه با شهر دو فرسخ فاصله داشت و خاك آن قابل زراعت بود و بر قله يكى از ارتفاعاتش آتشكده كهنه‌اى ديده مىشد موسوم به ( سرشك ) كه در قرن چهارم زرتشتىها به زيارت آن مىشتافتند « 1 » آبادى و رونق هرات تا زمانى كه مغولها بر آن استيلاء يافتند باقى بود . ياقوت حموى كه در سال 614 يعنى اندكى قبل از حمله مغول در آنجا بوده مىنويسد : در خراسان شهرى بزرگتر و مهم‌تر و نيكوتر و بارونق‌تر از هرات نديده‌ام با ، باغ‌هاى بسيار و آب فراوان بود . ابن بطوطه جهانگرد معروف مغربى كه نيمه اول قرن هشتم در زمان سلطنت ملك معز الدين حسين كرت از هرات ديدن كرده و مدتى در آن شهر اقامت داشته ، نوشته است : هرات از بزرگترين شهرهاى آباد خراسان است ، شهرهاى بزرگ خراسان چهار است دوتاى آن آبادان و دوتاى آن ويران ، دو شهر آبادان عبارتست از هرات و نيشابور و دوتاى ويران مروشاه‌جهان و شهر بلخ است ، هرات شهرى بزرگ و داراى ابنيه بسيار است اهالى اين شهر مردمى متقى و متدين و پاك‌دامن و حنفى مذهب مىباشند و شهر هرات از هرگونه فسق و فساد مبراست « 2 » و معلوم مىشود كه هرات پس از تحمل مصيبت حمله مغول دوباره آبادى خود را بازيافته است زيرا حمد اللّه مستوفى كه معاصر ابن بطوطه است

--> ( 1 ) - ابن حوقل و مقدسى از كتاب جغرافياى تاريخى سرزمينهاى شرقى خلافت تأليف لسترنج صفحه 434 - 435 ( 2 ) - سفرنامه ابن بطوطه ص 389